پرسیار و وڵام سه‌باره‌ت به‌ کۆرۆنا و ژیانی کار

Kysymyksiä ja vastauksia koronasta ja työelämästä soranin kielellä

۳۰/۳/۲۰۲۰

ئایا ده‌توانم بۆ کار نه‌چم بۆ ڕێگرتن بۆ خۆپاراستن له‌ په‌تا؟ مه‌به‌ست له‌ ئه‌رکی کار چییه‌ و ئایا بارودۆخی نائاسایی کۆرۆنا کارتێکردنی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ هه‌یه‌؟

کرێکار ناتوانیت به‌ بڕیاری خۆی بۆ کار نه‌ڕۆیت، ده‌بێت له‌ کاتی په‌تای کۆرۆناشدا هه‌موو ئه‌رکه‌کانی خۆی کار به‌دی بێنیت. له‌ زۆر شوێنی کار شێوازی کارکردنه‌وه‌ی له‌ دووره‌وه‌ یان له‌ ماڵه‌وه‌ ڕێگا پێ دراوه‌.

کرێکار ده‌توان بۆ کار نه‌ڕۆت ئه‌گه‌ر مانه‌وه‌ی له‌ ماڵ زه‌رووری بێت بۆ نموونه‌ بۆ به‌خێوکردنی مندال-لی بچکۆڵه‌ به‌هۆی داخرانی خوێندنه‌ و باخچه‌ی منداڵان. یاسا مافی موچه‌ نادات ئه‌گه‌ر به‌ کار نه‌ر-رۆیت به‌ڵام له‌ په‌یمانی کاردا ڕه‌نگه‌ به‌ شێوه‌یێکی دیکه‌ ڕێککه‌وتن کرابێت.

ئایا خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ کرێکار ناچار بکات بێت بۆ کار؟ مه‌به‌ست له‌ کاری ته‌نگانه‌ چییه‌ و قه‌-ره‌بوو ده‌کرێت؟

ئه‌رکی کارکردنی به‌پێی په‌یمانی کار له‌ ماوه‌ی په‌تای کۆرۆناشدا هه‌ر هه‌یه‌.

بارودۆخی په‌تا ڕه‌نگه‌ وا بکات که‌ له‌ کتوپڕه‌وه‌ پێویستی به‌ کارێکی زۆرتر هه‌بێت بۆ که‌ کار باش ئه‌نجام بدرێت یان بۆ به‌ره‌نگاربوونی مه‌ترسیه‌کان. له‌و حاڵه‌تانه‌دا خاوه‌نکار مافی که‌ کرێکار ناچار بکات که‌ کاری ته‌نگانه‌ بکات. هه‌روه‌ها خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ کرێکار ناچار بکات کاری زۆرتر بکات بۆ ڕێگرتن له‌ مه‌ترسیی له‌سه‌ر گیان، ته‌ندورستی، سامان یان ژینگه‌ یاخود شتێکی دیکه‌ی ئه‌وها زۆر گرینگ.

خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ کرێکار ناچار بکات کاری ته‌نگانه‌ی زیاتر له‌ کاتی کارکردنی ئاسایی بکات ته‌نیا به‌ شێوه‌یێکی که‌ زه‌رووری بێت و نه‌ بۆ زیاتر له‌ دوو حه‌فته‌ هه‌ر جارێک. به‌هۆی کردنی کاری زیاتر کرێکار مافی هه‌یه‌ بێجگه‌ له‌ موچه‌ی ئاسایی هه‌روه‌ها قه‌ره‌بوو وه‌ربگرێت.

ئایا یاسا به‌رامبه‌ر به‌ کرێکاره‌کانی هه‌موو بوارێک به‌ هه‌مان شێوه‌یه‌؟

به‌ شێوه‌یێکی گشتی به‌ڵێ. به‌ڵام هه‌ندێک بوار تایبه‌تمه‌ندیی خۆیان هه‌ن که‌ پێویسته‌ یاسای تایبه‌ت بۆیان دابنرێت. بۆ نموونه‌ کاری به‌ شه‌و له‌ نه‌خۆشخانه‌کان ڕێگا پێ دراوه‌ وێڕای ئه‌وه‌ که‌ کارکردنی به‌شه‌و له‌ زۆر بواری دیکه‌دا قه‌ده‌خه‌ کراوه‌.

له‌ ماوه‌ی په‌تای کۆرۆنادا هه‌ندێک بواری کارکردن بۆ کۆمه‌ڵگا و ژیان و ته‌ندورستیی هاوڵاتیان زۆر گرینگ و زه‌روورین. بۆیه‌ ده‌کرێت له‌ بوارانه‌دا یاسای ئاماده‌باشی کارا بکرێت و به‌پێی ئه‌و یاسایانه‌ هه‌ندێک ئه‌رک بسه‌پێندرێن. ئه‌و یاسایه‌ ماف ده‌دات به‌ خاوه‌نکار که‌ گۆڕانکاریی کاتی له‌سه‌ر یاسای پشوودانی ساڵانه‌، یاسای کاتی کار و یاسای په‌یمانی کار بکات.

ئایا خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ کاتی پشوودانم بگۆڕێت؟ ئایا ده‌توانێت ناچارم بکات که‌ پشوودانی خۆم زووتر له‌ کاتی پیلانکراو بکه‌م؟

زۆرینه‌ی جار له‌سه‌ر کاتی پشوودانه‌وه‌ ڕێککه‌وتن له‌نێوان خاوه‌نکار و کرێکاردا ده‌کرێت. دیارکردنی کاتی پشوودانی ساڵانه‌ مافی خاوه‌نکاره‌ که‌ بڕیار له‌سه‌ر بدات.

خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ به‌پێی ڕێنماییه‌کانی له‌ یاسای پشووداندا دیار کراون بڕیار بدات که‌ی له‌ وه‌رزی پشوودانی هاوین ۲/٥ تا ۳۰/۹ و پشوودانی زستان ۱/۱۰ تا ۳۰/٤ پشوودان به‌ کرێکاره‌کانی بدات. له‌ هه‌ندێک بواری کاردا جیاوازی له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ له‌ په‌یمانه‌کانی کار و ئه‌رکدا دیارکراون. ده‌بێت پشوودانی هاوین و زستان هه‌ر یه‌کێکیان به‌بێ ناوبڕ بدرێت ئه‌گه‌ر بۆ به‌رده‌وامیی کار زۆر گرینگ نه‌بێت که‌ پشوودانی هاوین دابه‌ش بکرێت، ئه‌وکاته‌ش مافی کرێکار هه‌یه‌ که‌ ۱۲ ڕۆژ پشوودانی به‌بێ دابه‌شکردن پێکه‌وه‌ به‌سه‌ر ببات.

له‌ کاتی دیارکردنی پشوودانی ساڵانه‌دا ده‌بێت خاوه‌نکار به‌لای که‌مه‌وه‌ یه‌ک ساڵ به‌رله‌ کاتی ده‌ستپێکردنی پشوودانی ساڵانه‌. ئه‌گه‌ر له‌ ڕاستیدا شتێکی ئه‌وها نه‌توانێت بکرێت، ده‌کرێت که‌ کاتی ڕا-گه‌یاندن هه‌ندێک له‌وه‌ کورتتریش بێت. ئه‌و کاته‌ ده‌بێت کاتی ڕاگه‌یاندنی پشوودانه‌که‌ له‌ زووترین کاتدا به‌ کرێکاره‌که‌ ڕابگه‌یێندرێت، به‌ڵام نه‌ دره‌نگتر له‌ دوو حه‌فته‌ به‌رله‌ کاتی ده‌ستپێکردنی پشوودانه‌که‌.

ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ کاتی پشوودانی ساڵانه‌ به‌ کرێکاره‌که‌ی ڕاگه‌یاندبێت و پێکه‌وه‌ ڕێککه‌وتبن که‌ که‌ی کرێکاره‌که‌ پشوودانه‌که‌ی خۆی ده‌کات، ئه‌و کاته‌ خاوه‌نکاره‌که‌ مافی نیه‌ به‌ یه‌کلایه‌نی کاتی پشوو-دانه‌وه‌ی په‌سه‌ند کراو بگۆڕێت. ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ به‌ یه‌کلایه‌نی کاتی پشوودانه‌وه‌ی په‌سه‌ندکراو بگۆڕێت و به‌هۆی ئه‌وه‌ زیانێک بۆ کرێکاره‌که‌ دورست ببێت، ئه‌و کاته‌ ده‌بێت که‌ خاوه‌نکاره‌که‌ به‌پێی یاسای په‌یمانی کار زیانه‌که‌ قه‌ره‌بوو بکات. به‌ڵام تا ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ دژبه‌ داخوازیی کرێکاره‌-که‌ش کاتی پشوودانه‌وه‌ بگۆڕێت، کرێکاره‌که‌ ده‌بێت هه‌ر به‌پێی فه‌رمان و ڕێنمایه‌کانی خاوه‌نکاره‌که‌ بۆ کار بێت.

خاوه‌نکاره‌که‌ مافی نیه‌ پشوودانه‌وه‌ی ده‌ستپێکراو به‌تاڵ بکات. سه‌باره‌ت به‌ به‌تاڵکردنی پشوودانه‌-وه‌ی کارمه‌نده‌کانی ده‌وڵه‌ت هه‌ندێک ڕێنمایی دیکه‌ هه‌ن.

هه‌میشه‌ ده‌کرێت که‌ کاتی پشوودانه‌وه‌ی ساڵانه‌ به‌ ڕێککه‌وتنێکی نێوان خاوه‌نکار و کرێکار ب-گۆڕدرێت.

ئاگاداری! خاوه‌نکار له‌ بواری ته‌ندورستی، سۆسیاڵ، فریاکه‌وتن، ته‌نگانه‌ و پۆلیس مافی هه‌یه‌ به‌پێی یاسای ئاماده‌باشی به‌ فه‌رماننامه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران پابه‌ندی یاسای پشوودانه‌وه‌ نه‌بێت سه‌-باره‌ت به‌ ڕاگه‌یاندنی کاتی پشوودانه‌وه‌. له‌و بوارانه‌دا ماف هه‌یه‌ کاتی پشوودانه‌وه‌ی ساڵانه‌ ب-گۆڕدرێت یان پشوودانه‌وه‌ی ده‌ستپێکراویش به‌تاڵ بکرێت. به‌ڵام هه‌ندێک شه‌رت بۆ ئه‌وه‌ له‌ فه‌رمان-نامه‌که‌دا دانراون.

ئایا یاسای هاوکاری له‌ بارودۆخی کۆرۆنادا چۆن ده‌سه‌پێندرێت؟

حکومه‌ت له‌ ۲٦/۳دا بڕیاری داوه‌ که‌ کاتی ڕاگه‌یاندنی ڕاگرتنی کار له‌ ۱٤ ڕۆژ کورت ده‌کرێت بۆ پێنج ڕۆژ. واته‌ ده‌بێت که‌ خاوه‌نکار به‌لای که‌مه‌وه‌ پێنج ڕۆژ به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی ڕاگرتنی کار کرێکاره‌کانی خۆی له‌ ڕاگرتنی کار ئاگادار بکات.

هه‌روه‌ها کاتی لێدوانه‌وه‌کانی نێوان خاوه‌نکار و کرێکاران سه‌باره‌ت به‌ ڕاگرتینی کار له‌ شه‌ش حه‌فته‌ یان ئێستا ۱٤ ڕۆژ کورت ده‌کرێت بۆ پێنج ڕۆژ.

ئه‌و گۆڕانکاریه‌ هه‌وڵ ده‌درێت له‌ زووترین کاتدا بخرێته‌ کار و کار پێ ده‌کرێت بۆ ماوه‌ی سێ مانگ واته‌ تا ۳۰/٦/۲۰۲۰.

یاسای هاوکاری به‌شی ۸ ئه‌و کاته‌ ده‌سه‌پێندرێت که‌ خاوه‌نکار بیر له‌ هه‌ندێک بڕیاری ئه‌وها بکات که‌ ده‌بێت به‌هۆی کۆتاییپێهێنان یان ڕاگرتنی کاری یه‌ک یان زیاتر کرێکار یان گۆڕاندنی په‌یمانه‌که‌ی به‌ کاری به‌شی به‌هۆی ئابۆری یان به‌رهه‌مهێنان. کاتێک که‌ خاوه‌نکار بیر له‌ بڕیارێکی ئه‌وها بکات، ده‌بێت پێشنیازی لێدوانه‌وه‌ به‌ کرێکاره‌کان ڕابگه‌یێنێت به‌لای که‌مه‌وه‌ پێنج ڕۆژ به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی لێدوانه‌وه‌.

کاتێک که‌ خاوه‌نکار پێشنیازی بڕیارێکی ئه‌وها بکات که‌ ڕه‌نگه‌ ببێت به‌هۆی کۆتاییپێهێنانی یان ڕاگرتنی کاری کرێکارێک یان زیاتر کرێکار، ده‌بێت پێشنیازه‌که‌ هه‌روه‌ها به‌ نووسین ڕابگه‌یێندرێت به‌ نووسینگه‌ی کار و ئابۆری (تێ-تۆیمیستۆ) به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی لێدوانه‌وه‌ی نێوان خاوه‌نکار و کرێکاره‌-کانی سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ته‌که‌ ئه‌گه‌ر پێشتر ئه‌و زانیاریانه‌ به‌ نووسینگه‌که‌ ڕانه‌گه‌یێندرابن.

پابه‌ندنه‌بوونی به‌ ڕێنمایه‌کانی یاسای هاوکه‌ری له‌ هه‌ندێک حاڵه‌تی تایبه‌تدا ڕێگا پێ دراوه‌. خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ بڕیار بدات به‌بێ لێدوانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌تی لێدوانه‌وه‌ نه‌بێت به‌ هۆیێکی زۆر گرینگی به‌رهه‌مهێنانی کۆمپانیاکه‌ یان زیانی ئابۆریی زۆر گه‌وره‌ که‌ پێشتر خاوه‌نکاره‌که‌ نه‌یتوانیوه‌تی چاوه‌ڕوانیی بکات.

بۆ پابه‌ندنه‌بوونی یاسای هاوکاری ده‌بێت شه‌رت و مه‌رجه‌کانی دانراو له‌ ئارادا بن واته‌ ۱) زیان له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنان یان ئابۆریی کۆمپانیاکه‌ ببێت ۲) هۆیه‌کان گرینگ بن ۳) چاوه‌ڕوانی نه‌ک-راوبن. له‌ ئه‌ده‌بی دادناسیدا ئاماژه‌ به‌وه‌ کراوه‌ که‌ ته‌نیا پێویستیی خاوه‌نکار به‌ خێرایی کردنی بڕیاره‌کانی ڕاگرتن یان کۆتایی پێهێنانی په‌یمانی کار به‌هۆی به‌رهه‌مهێنان یان ئابۆریی به‌س نیه‌ بۆ پابه‌ندنه‌بوونی یاسای هاوکاریه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ هه‌ندێک حاڵه‌تی یه‌کجار زۆر تایبه‌تدا.

خاوه‌نکار پێویسته‌ که‌ له‌ زووترین کاتدا ده‌ست بکات به‌ لێدوانه‌وه‌ کاتێک که‌ ئه‌و هۆیانه‌ی پابه‌ندنه‌-بوونی به‌ یاسای هاوکاریه‌وه‌ ئیتر نه‌مابن. له‌و لێدوانانه‌دا ده‌بێت هه‌روه‌ها به‌ کرێکاره‌کان ڕا-بگه‌یێندرێت که‌ بۆچی خاوه‌نکاره‌که‌ به‌ یاسای هاوکاری پابه‌ند نه‌بووبوو.

مه‌به‌ست له‌ ئاسایشی گۆڕانه‌وه‌ بۆ کرێکار چییه‌ و چۆن له‌ بارودۆخی کۆرۆنادا به‌سه‌پێندرێت؟

مه‌به‌ستی ئاسایشی گۆڕانه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ماف و ده‌رفه‌ت به‌ کرێکاره‌کانی به‌هۆی ئابۆری یان به‌رهه‌مهێنان کاریان کۆتایی پێ هاتووه‌ بگه‌ن به‌ کارێکی نوێ و یارمه‌تی وه‌رگرن. کاتێک که‌ ڕاگرتنی کار به‌لای که‌مه‌وه‌ ۱۸۰ ڕۆژ بێت، کرێکاری که‌ کاره‌که‌ی ڕاگیراوه‌ش مافی هه‌یه‌ سوود له‌ ئاسایشی گۆڕان وه‌ربگرێت.

که‌سه‌کانی که‌ مافی ئاسایشی گۆڕانه‌وه‌ پێیان بدرێت مافیان هه‌یه‌ که‌ به‌ موچه‌ بۆ خۆیان له‌ کار بگ-ئه‌ڕن، به‌شداریی داڕشتنی به‌رنامه‌ی کاردۆزینه‌وه‌ و چالاکیه‌کانی ئه‌وها ببن. درێژایی ئه‌و پشوو-دانه‌وه‌ به‌گوێره‌ی درێژایی کاتی کۆتاییپێهێنانی په‌یمانی کاره‌ (٥ تا ۲۰ ڕۆژ). نابێت که‌ ئه‌وپشوو-دانه‌وه‌ ببێت به‌هۆی زیانێکی گه‌وره‌ بۆ کۆمپانیاکه‌ و ده‌بێت کرێکار زوو به‌ خاوه‌نکاره‌که‌ ڕاب-گه‌یێنێت که‌ی ده‌یه‌وێت ئه‌و به‌شداریی ئه‌و چالاکیانه‌ ببێت. به‌شێک له‌ ئاسایشی گۆڕانه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ موچه‌ی بێکاریی به‌رزکراو به‌ کرێکار بدرێت بۆ ماوه‌یێکی دیارکراو. موچه‌ یان یارمه‌تیی بێکاریی به‌رزکراو ده‌کرێت به‌لای زۆره‌وه‌ تا ۲۰۰ ڕۆژ بدرێت.

ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ به‌ شێوه‌یێکی به‌رده‌وام به‌لای که‌مه‌وه‌ ۳۰ کرێکاری هه‌بێت، بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌لای که‌مه‌وه‌ پێنج ساڵ له‌ خزمه‌تیدا بوون و کاره‌که‌یان کۆتایی پێ دێت، ده‌بێت خاوه‌نکاره‌که‌ ده‌رفه‌-تی ڕاهێنان یان په‌روه‌رده‌ی کارێکی نوێ پێیان بدات. خاوه‌نکاره‌که‌ و کرێکاره‌که‌ ده‌توانن پێکه‌وه‌ ڕێک بکه‌ون که‌ کرێکاره‌که‌ به‌خۆی ڕاهێنانێک یان په‌روه‌رده‌یێک بدۆزێت که‌ خاوه‌نکاره‌که‌ پاره‌که‌ی بدات به‌ ته‌واوی یان به‌شێکی.

ئاسایشی گۆڕانه‌وه‌ هه‌روه‌ها ماف به‌ کرێکاره‌کان ده‌دات که‌ تا شه‌ش مانگ دوای کۆتاییپێهاتنی کا-ره‌که‌یان به‌هۆی ئابۆری خزمه‌تی ته‌ندورستی به‌پێی په‌یمانی چاودێریی ته‌ندورستیی کار وه‌ربگرن و پا-ره‌که‌ی ئه‌و ته‌ندورستیه‌ له‌لایه‌ن خاوه‌نکاره‌که‌وه‌ بدرێت. ئه‌و به‌نده‌ ئه‌و کرێکارانه‌ له‌خۆی ده‌گرێت که‌ به‌رله‌ کۆتاییپێهاتنی کاره‌که‌یان به‌لای که‌مه‌وه‌ پێنج ساڵ له‌ خزمه‌تی ئه‌و خاوه‌نکاره‌دا بوون و ئه‌و خاوه‌نکاره‌ به‌لای که‌مه‌وه‌ سی کرێکاری به‌رده‌وامی هه‌بووه‌.

ئایا خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ کاری کرێکاره‌کانی کاتیش ڕاگرێت؟

خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ که‌ کاری کرێکاره‌کانی کاتیش ڕاگرێت به‌ هه‌مان شه‌رت و مه‌رجی ڕاگرتنی کاری کرێکا-ره‌کانی به‌رده‌وام. گۆڕانکاریه‌که‌ له‌ زووترین کاتدا ده‌که‌وێت کار و بۆ ماوه‌ی سێ مانگه‌ واته‌ تا ۳۰/٦/۲۰۲۰.

له‌ یاسای په‌یمانی کاردا ئاماژه‌ به‌و هۆیانه‌ کراوه‌ که‌ ڕێگا به‌ ڕاگرتنی کار ده‌ده‌ن. کرێکارێکی که‌ په‌یمانی کاری به‌رده‌وامی هه‌بێت ده‌کرێت کاره‌که‌ی ڕاگیرێت ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ به‌هۆی ئابۆری یان به‌ر-هه‌مهێنان مافی هه‌بێت کۆتایی به‌ په‌یمانه‌که‌ بێنێت یان ئه‌گه‌ر کاره‌که‌ یان هه‌ڵومه‌رجه‌کانی خاوه‌ن-کاره‌که‌ بۆ پێشکه‌شکردنی کار بۆ ماوه‌یێکی کاتی که‌م بۆته‌وه‌ و خاوه‌نکاره‌که‌ ناتوانێت به‌ به‌ ئاسانی کارێکی دیکه‌ی گونجاو به‌ کرێکاره‌که‌ بدات.

په‌یمانی کاتی بۆ هه‌موو کاتی که‌ په‌یمانه‌که‌ واژۆ کراوه‌ له‌سه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ و کرێکاره‌که‌ ئه‌رکه‌. کرێکاری که‌ په‌یمانی کاتی هه‌بێت ده‌کرێت کاره‌که‌ی ڕاگیرێت ته‌نیا ئه‌گه‌ر هۆی کاتیبوونی کاره‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ جێگری کرێکارێکی دیکه‌یه‌ و مافی خاوه‌نکاره‌که‌ ده‌بوو کاری ئه‌و کرێکاره‌ به‌رده‌وامیه‌ش ڕاگیرێت.

ئایا خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ بڕیار بدات که‌ کرێکاره‌کان له‌ کاتی نائاساییدا به‌ نۆره‌ کار بکه‌ن (نۆره‌ی به‌یانیان و ئێواران)؟

ڕێگا دراوه‌ که‌ کاری ئاسایی بکرێت به‌ کاری نۆره‌یی. هه‌موو کارێک ده‌کرێت که‌ به‌ نۆره‌یی بکرێت ئه‌گه‌ر له‌ په‌یمانی کاردا هیچ سنۆرێک بۆ ئه‌وه‌ دانه‌نرابێت. کاره‌کانی نۆره‌یی کرێکاره‌کانی ده‌بێت هاوشێوه‌ بن به‌ڵام پێویست نیه‌ که‌ به‌ ته‌واوی هه‌مان کار بێت. خاوه‌نکاره‌که‌ ده‌بێت مافی پشوودانی نۆره‌یی و حه‌فته‌یانه‌ به‌ کرێکاره‌کان بدات به‌پێی ڕێنماییه‌ یاساییه‌کان.

نۆره‌کانی کاری نۆره‌یی ده‌بێت به‌پێی به‌رنامه‌ و له‌ کاتێکی دیارکراودا به‌پێی ڕێککه‌وتن بگۆڕن. نۆره‌کان به‌پێی به‌رنامه‌ ده‌گۆڕن کاتێک که‌ نۆره‌ی یه‌که‌م به‌لای زۆره‌وه‌ کاتژمێرێک دوای ده‌ستپێکردنی نۆره‌ی دووه‌مین درێژه‌ی هه‌بێت یان له‌ نێوان نۆره‌کاندا به‌لای زۆره‌وه‌ کاتژمێرێک هه‌بێت.  

له‌ کاری نۆره‌ییدا ده‌بێت لیسته‌ی نۆره‌ی کار داڕێژرێت که‌ کاتێکی زوو به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی کاتی کارکردن به‌ کرێکاره‌کان بدرێت، به‌لای که‌مه‌وه‌ یه‌ک حه‌فته‌ به‌رله‌ ده‌ستپێکردنی ئه‌و کاته‌ی کار. دوای ئه‌وه‌ گۆڕانی لیسته‌ی کار ڕێگا پێ دراوه‌ ته‌نیا ئه‌گه‌ر کرێکار به‌خۆی ڕازی ببێت یان ئه‌گه‌ر هۆیێکی زۆر گرینگی به‌ر-رێکخستنی کاره‌که‌ هه‌بێت.

ئایا خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ موچه‌دان دوا بخاته‌وه‌؟

به‌پێی یاسای په‌یمانی کار ده‌بێت موچه‌ له‌ دواین ڕۆژی هه‌ر مانگێکدا بدرێت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌یێکی دیکه‌ ڕێککه‌وتن نه‌کرابێت. ڕۆژی موچه‌دان له‌ په‌یمانی کاردا و له‌ زۆر بواریشدا له‌ په‌یمانه‌ گشتیه‌-کاندا دیار کراوه‌. ڕه‌نگه‌ به‌شداره‌کان پابه‌ندی ئه‌و ڕێنمایانه‌ بن.

خاوه‌نکار مافی نیه‌ که‌ به‌ یه‌کلایه‌نی پابه‌ندی ئه‌و ڕێنمایانه‌ی په‌یمانی کار و په‌یمانه‌ گشتیه‌-کان نه‌بێت. ئه‌گه‌ر موچه‌ دوا بکه‌وێت، کرێکار مافی وه‌رگرتنی سه‌له‌فی دواکه‌وتنه‌وه‌ی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر مو_چه‌ له‌ کاتی کۆتاییپێهاتنی کاردا دوا بکه‌وێت، کرێکار مافی چاوه‌ڕوانیی موچه‌ هه‌یه‌ به‌لای زۆره‌وه‌ بۆ شه‌ش ڕۆژ.

کێ موچه‌ی کاتی نه‌خۆشی یان که‌ره‌نتین ده‌دات؟ ئایا خاوه‌نکار ده‌توانێت قه‌ره‌بوو له‌وه‌ وه‌ر-بگرێت؟

ئه‌گه‌ر کرێکار به‌هۆی نه‌خۆشی نه‌توانێت کار بکات، مافی وه‌رگرتنی موچه‌ی کاتی نه‌خۆشی له‌ یاسای په‌ی-مانی کار و په‌یمانه‌ گشتیه‌کانی کاردا دیار کراون. له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌تدا سه‌باره‌ت به‌ موچه‌ی کاتی نه‌خۆشی له‌ په‌یمانه‌ گشتیه‌کانی هه‌ر بوارێکدا دیار کراون و به‌پێی ئه‌و په‌یمانانه‌ ئه‌رکی موچه‌دانی خاوه‌نکاره‌کان درێژتر کراوه‌ له‌وه‌ی که‌ له‌ یاسادا دانراوه‌.

ده‌زگای کێڵا موچه‌ی کاتی بێکاری ده‌دات کاتێک که‌ کرێکار بۆ کار نه‌یێت. موچه‌ی کاتی نه‌خۆشی دوای کاتی به‌رپرسیاریی کرێکار ده‌درێت. کاتی به‌رپرسیاریی کرێکار زپرینه‌ی جار ڕۆژی نه‌خۆشبوونه‌ و ۹ ڕۆژی کاری دوای ئه‌و ڕۆژه‌یه‌. زۆرینه‌ی جار خاوه‌نکار داوای موچه‌که‌ له‌ کێڵا ده‌کات ئه‌گه‌ر موچه‌ی کرێکاره‌که‌ ڕۆژانی نه‌هاتنی بۆ کاریش به‌هۆی نه‌خۆشی بدات. ئه‌و کاته‌ کێڵا پاره‌ی کاتی نه‌خۆشی به‌ خاوه‌نکاره‌که‌ ده‌دات.

ئه‌گه‌ر کرێکار به‌هۆی یاسای په‌تا خرابێته‌ که‌ره‌نتین، مافی هه‌یه‌ ۱۰۰ % پاره‌ی ڕۆژانه‌ی به‌پێی یاسای په‌تا وه‌ربگرێت بۆ ماوه‌ی که‌ له‌ که‌ره‌نتیندا یه‌. ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ ئه‌و کاته‌ موچه‌ بدات، خاوه‌نکا-ره‌که‌ مافی هه‌یه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ وه‌ربگرێت.

له‌ یاسای په‌تادا هه‌ندێک به‌ند هه‌روه‌ها سه‌باره‌ت به‌وه‌ش هه‌ن که‌ منداڵێکی کرێکار بخرێته‌ که‌ره‌نتین. ئه‌و کاته‌ش ڕه‌نگه‌ مافی وه‌رگرتنی موچه‌ هه‌بێت.

ئه‌گه‌ر که‌ره‌نتینه‌که‌ دوای گه‌شتێکی کار بێت، ئه‌و کاته‌ وا قه‌بووڵ ده‌کرێت که‌ که‌ره‌نتینه‌که‌ به‌هۆی کاره‌که‌ بووه‌ و ئه‌و کاته‌ کرێکاره‌که‌ مافی هه‌یه‌ موچه‌که‌ی خۆی وه‌ربگرێت. له‌ کاتی گه‌شتی کاردا کرێکار مافی هه‌یه‌ موچه‌که‌ی خۆی وه‌ربگرێت ئه‌و کاته‌ش که‌ کرێکار ناچار ببێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات له‌ که‌ره‌نتیندا بمێنێت. که‌ره‌نتینی به‌هۆی گه‌شتی کاتی پشوودان ڕه‌نگه‌ ئه‌وها نه‌بێت به‌ڵام له‌و بواره‌دا هێشتا هیچ بڕیارێکی دادگا یان ڕێنماییێکی گشتی نین. بۆ نموونه‌ ڕه‌نگه‌ کارتێکردنی ئه‌وه‌ له‌سه‌ر بڕیاره‌که‌ هه‌بێت که‌ ئایا دژبه‌ ڕێنماییه‌کانی کاربه‌ده‌ستان گه‌شت کراوه‌ یان نا.

ئایا کرێکار مافی وه‌رگرتنی موچه‌ هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر به‌ کۆرۆنا نه‌خۆش ببێت؟

ئه‌گه‌ر کرێکار به‌هۆی کۆرۆنا ببێت (به‌هی نه‌خۆش نه‌توانێت کار بکات)، مافی وه‌رگرتنی موچه‌ به‌پێی یاسای په‌یمانی کار و په‌یمانه‌ گشتیه‌کانی کار دیار کراون. له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌تدا موچه‌ی کاتی نه‌خۆشی به‌ په‌یمانه‌ گشتیه‌کانی کار دیار کراون.

ئایا دایک و باوکی منداڵی به‌ کۆرۆنا نه‌خۆش بووه‌ مافی به‌خێوکردنی هه‌یه‌؟ 

ئه‌گه‌ر منداڵه‌که‌ی ته‌مه‌نی له‌ ۱۰ ساڵ که‌متر بێت و به‌ کۆرۆنا نه‌خۆش ببێت، کرێکار مافی کاتیی به‌خێوکردنی به‌موچه‌ هه‌یه‌. درێژایی کاته‌که‌ به‌پێی یاسا/په‌یمانی کار دیار ده‌بێت. ده‌بێت له‌ کاتی به‌خێوکردنی دیارکراودا موچه‌ به‌پێی په‌یمان به‌ کرێکاره‌که‌ بدرێت.

له‌ هه‌ندێک حاڵه‌تدا کرێکار هه‌روه‌ها مافی هه‌یه‌ به‌هۆی گرینگی خێزانی (نه‌خۆشبوونی منداڵی ته‌مه‌-نی له‌ ۱۰ ساڵ زیاتر، نه‌خۆشبوونی چاودێری منداڵ، داخرانی باخچه‌ی منداڵان) بۆ کار نه‌یێن، به‌ڵام له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌تی ئه‌وهادا موچه‌ نادرێت به‌ڵام مافی به‌خێوکردنی منداڵ هه‌یه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌تدا موچه‌ نه‌درێت (له‌ هه‌ندێک په‌یمانی کاردا مافی موچه‌ش دراوه‌). مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نیه‌ بۆ کاتێک درێژ بێت.

به‌ڵگه‌یێکی چۆن بۆ نه‌هاتنی کار به‌هۆی نه‌خۆشی پێویسته‌؟

ئه‌رکی پێشکه‌شکردنی به‌ڵگه‌نامه‌ی نه‌خۆشی له‌ په‌یمانی کار و له‌ په‌یمانه‌ گشتیه‌کانی کاردا دیار کراون. به‌هۆی په‌تای کۆرۆنا سه‌ندیکایه‌کان هه‌ندێک پێشنیازیان کردووه‌ که‌ ڕاگه‌یاندنی کرێکار به‌خۆی به‌س بێت بۆ سه‌لماندنی هۆی نه‌هاتنی بۆ کار به‌هۆی نه‌خۆشی بۆ که‌ کاری کارمه‌نده‌کانی ته‌ن-دورستی زۆرتر نه‌بێت و نه‌خۆشی بڵاو نه‌بێته‌وه‌.

کارتێکردنه‌کانی بارودۆخی یاسای په‌تا له‌سه‌ر موچه‌دان؟

ئه‌گه‌ر کرێکار به‌پێی یاسای په‌تا که‌ره‌نتین کرابێت، مافی هه‌یه‌ ۱۰۰ % پاره‌ی ڕۆژانه‌ی به‌پێی یاسای په‌تا وه‌ربگرێت. ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاره‌که‌ موچه‌ی ئه‌و کاته‌ به‌ کرێکاره‌که‌ی بدات، خاوه‌نکاره‌که‌ مافی هه‌یه‌ ئه‌و پاره‌یه‌ وه‌ربگرێت.

له‌ کوێ ده‌توانم وه‌کوو کارخواز زانیاریی خزمه‌ته‌کانی کار بدۆزمه‌وه‌؟

خزمه‌ته‌کانی نووسینگه‌ی کار له‌سه‌ر ماڵپه‌ریی ئینتێرنێتی نووسینگه‌ی کار هه‌ن. نووسینگه‌کانی کار له‌ خزمه‌ته‌کانیاندان پابه‌ندی ڕێنمایه‌کانی فه‌رمانگه‌ی ته‌ندورستی (تهل) و فه‌رمانگه‌ی کارگێڕی (ئاڤی)ن. زۆرینه‌ی خزمه‌ته‌کان ڕاگوێزراون بۆسه‌ر ئینتێرنێت یان به‌ ڕێگای ته‌له‌فۆنه‌وه‌ پێشکه‌ش ده‌کرێن.

باشترین و خێراییترین شێوه‌ی به‌ڕێوه‌بردنی کاروباره‌کان به‌ ڕێگای ماڵپه‌ڕی ئینتێرنێته‌وه‌ ده‌کرێت. هه‌روه‌ها به‌ ڕێگای ته‌له‌فۆنه‌وه‌ خزمه‌ت پێشکه‌ش ده‌کرێن. بۆ که‌مترکردنی ته‌نگژه‌، تکایه‌ ته‌نیا له‌ حاڵه‌ته‌-کانی زۆری به‌په‌له‌دا ته‌له‌فۆن بکه‌ن.

ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌تی به‌کارهێنانی ئینتێرنێت یان ته‌له‌فۆنت نه‌بێت، ده‌توانیت فۆرمه‌کانی چاپکراو له‌ نووسینگه‌ی کار وه‌ربگریت. زانیاریی نووسینگه‌کانی که‌ ده‌توانیت فۆرمه‌کان لێی وه‌ربگریت له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕی نووسینگه‌ی کار هه‌ن (>له‌ لامان). ئه‌هۆی بارودۆخی په‌تای کۆرۆنا نابێت که‌ له‌ نووسینگه‌که‌ هاوکات له‌ ۱۰ که‌س زیاتر هه‌بن.

ئه‌گه‌ر له‌ نووسینگه‌ی کار پابه‌ندی ڕێنماییه‌کانی کاربه‌ده‌ستانی ته‌ندورستی بی، مافی وه‌رگرتنی یارمه‌-تیی بێکاریت درێژه‌ پێ ده‌درێت.

(زانیاریی زیاتر ماڵپه‌ڕی کار (به‌ ئینگلیزی

نووسینگه‌کانی کار چی خزمه‌تێک به‌ کۆمپانیاکان پێشکه‌ش ده‌کرێت که‌ بارودۆخی گۆڕانه‌وه‌دا؟

له‌سه‌ر ماڵپه‌ره‌ککانی نووسینگه‌ی کار زانیاریی سه‌باره‌ت به‌ ڕاگرتنی کار و لێدوانه‌وه‌ هه‌ن. ئه‌گه‌ر خاوه‌نکاری کۆمپانیایێکیت که‌ ده‌ست به‌ ڕاگرتنی کار ده‌کات، ده‌بێت ئه‌وه‌ به‌ نووسینگه‌ی کار ڕا-بگه‌یێنیت. له‌ حاڵه‌تی ڕاگرتنی کاردا ده‌بێت هه‌ر کرێکارێک به‌خۆی ئاگادار بکرێت. له‌ حاڵته‌کانی ڕاگرتنی کاردا نووسینگه‌ی کار ده‌توانێت ڕاوێژکاری بکات ئه‌گه‌ر پێویست بێت.
کرێکاره‌کانی که‌ مه‌ترسیی ڕاگرتنی کاریان له‌سه‌ره‌ به‌رله‌ بڕیاره‌که‌ به‌ نووسینگه‌ی کار ڕاده‌گه‌یێندرێن، له‌وێش خزمه‌تی کاردۆزینه‌وه‌ و هه‌روه‌ها ده‌رفه‌تی ڕاهێنان و په‌روه‌رده‌ی بۆ کاردۆزینه‌وه‌ بۆیان پێشکه‌ش ده‌کرێت.

 

ئاگاداری!

حکومه‌ت به‌نیازه‌ پێشنیازێک بدات به‌ په‌رله‌مان که‌ کاتی لێدوانه‌وه‌ له‌ حاڵه‌تی ڕاگرتنی کاردا بکرێت به‌ پێنج ڕۆژ. ئێستا کاتی لێدوانه‌وه‌ ۱٤ ڕۆژه‌ یان شه‌ش حه‌فته‌یه‌ به‌پێی ئه‌وه‌ که‌ ژماره‌ی کرێکاره‌کان چه‌ند و کاتی خایه‌ندنی ڕاگرتنی کار چه‌ند درێژه‌.

هه‌روه‌ها حکومه‌ت به‌نیازه‌ پێشنیازێک بدات به‌ په‌رله‌مان که‌ ڕێگا بدرێت که‌ کاری کرێکاری کاتیش وه‌کوو کرێکاره‌کانی به‌رده‌وامی ڕاگیرێت به‌پێی هه‌مان شه‌رت و مه‌رجه‌کانی که‌ بۆ ڕاگرتنی کاری کرێکا-ره‌کانی به‌رده‌وامی هه‌ن.

ئارمانج ئه‌وه‌یه‌ که‌ گۆڕانکاریه‌کان کاتی بین. بۆ نوێترین هه‌واڵه‌کان بڕوانه‌ ماڵپه‌ڕی وه‌زاره‌تی کار و ئابۆری