پرسیار و وڵام سه‌باره‌ت به‌ مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری بۆ خاوه‌نکاره‌کان

Kysymyksiä ja vastauksia yrittäjien oikeudesta työttömyysturvaan soranin kielellä.

15.4.2020

شه‌رت و مه‌رجه‌کانی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری بۆ خاوه‌نکاره‌کان چین؟

بۆ ماوه‌یێکی دیارکراو به‌هۆی په‌تای کۆرۆنا و که‌مبوونی کار مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری به‌ خاوه‌نکاره‌کان بدرێت. پاره‌ی بێکاری یه‌کێک له‌ شێوازه‌کانی یارمه‌تیکردنی بێکاره‌کانه‌.

شه‌رت مه‌رجه‌کانی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری ئه‌مانه‌ن

  کاره‌که‌ی سه‌ره‌کیی خاوه‌نکاره‌که‌ کۆتایی پێ هاتووه‌ یان

  داهاتی کاره‌که‌ی کۆمپانیاکه‌ که‌متره‌ له‌ ۱۰۸۹ ئێورۆ و ۱۷ سێنت هه‌ر مانگێک به‌رامبه‌ر هه‌ر یه‌کێک له‌ کارکه‌ره‌کانی کۆمپانیاکه‌

کۆتاییپێهاتنی کاره‌که‌ سه‌ره‌کیه‌که‌ یان که‌مبوونی داهاته‌که‌ پێویسته‌ به‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تایێکی زۆر گه‌وره‌ بێت واته‌ به‌هۆی ڤایروسی کۆرۆنا بێت.

ئایا بڕیاره‌که هه‌موو خاوه‌نکاره‌کان له‌خۆی ده‌گرێته‌وه‌؟

بڕیاره‌که‌ هه‌موو جووره‌ خاوه‌نکار له‌خۆی ده‌گرێت به‌بێ ڕاچاوکردنی ئه‌وه‌ یه‌که‌ وه‌کوو شه‌خس یان وه‌کوو کۆمپانیا کار ده‌کات.

خاوه‌نکار چۆن ده‌توانێت داوای پاره‌ی بێکاری بکات؟

شه‌رت و مه‌رجی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری ئه‌وه‌یه‌ که‌ که‌سه‌که‌ خۆی له‌ نووسینگه‌ی کار وه‌کوو کارخواز تۆمار بکات و نووسینگه‌ی کار سه‌باره‌ت به‌و که‌سه‌ وتارێک پێشکه‌ش به‌ ده‌زگای کێڵا بکات.

پرۆسه‌سه‌که‌ ئه‌وها به‌ڕێوه‌ ده‌چێت:

 ۱. خاوه‌نکاره‌که‌ خۆی وه‌کوو کارخواز له‌ نووسینگه‌ی کار تۆمار ده‌کات و ڕوونکردنه‌وه‌یێک له‌و باره‌دا ده‌دات که‌ کۆتاییپێهاتنی یان که‌مبوونی کاره‌که‌ی به‌هۆی په‌تای کۆرۆنایه‌

 ۲. نووسینگه‌ی کار سه‌باره‌ت به‌ مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری بۆ ئه‌و که‌سه‌ پێشبه‌ش به‌ ده‌زگای کێڵا ده‌کات

 ۳. خاوه‌نکاره‌که‌ داوای پاره‌ی بێکاری له‌ کێڵا ده‌کات

 ٤. کێڵا پاره‌ی بێکاری به‌ خاوه‌نکاره‌که‌ ده‌دات

چۆن لێکۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر شه‌رت و مه‌رجه‌کان ده‌کرێت؟

له‌ زۆرینه‌ی حاڵه‌تدا به‌سه‌ که‌ خاوه‌نکاره‌که‌ بڵێت که‌ کاره‌که‌ی به‌هۆی په‌تا زۆر که‌م بووه‌ یان کۆتایی پێ هاتووه‌. پێویسته‌ که‌ داواکاره‌که‌ به‌ نووسینگه‌ی کار بڵێت که‌ کاره‌که‌ی له‌ چی بوارێکدایه‌ و که‌ زیانێکی یان کارتێکردنێکی چۆن به‌هۆی په‌تای کۆرۆنا له‌سه‌ر بووه‌ و قه‌ده‌خه‌کان و پێشنیازه‌کانی ده‌وڵه‌ت چۆن ڕێگریی له‌سه‌ر کاره‌که‌ی کردووه‌. یان داواکاره‌که‌ ده‌توانێت به‌ڵگه‌نامه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ که‌مبوونی یان نه‌مانی داهاتی کاره‌که‌ی خۆی پێشکه‌ش به‌ نووسینگه‌ی کار بکات، و پێویسته‌ که‌ ئه‌و که‌مبوونه‌ به‌هۆی په‌تای کۆرۆنا بێت.

ئایا پێویسته‌ که‌ کاری کۆمپانیاکه‌ به‌ ته‌واوی کۆتایی پێ بێت تا پاره‌ی بێکاری وه‌بگرێت؟

بۆ وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری پێویست نیه‌ که‌ کۆتایی به‌ کاره‌که‌ بهێنرێت.

ئایا کارتێکردنی خوێندکاری له‌سه‌ر وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری ده‌بێت؟

خوێندکاری ڕێگر نیه‌ له‌به‌ر وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری.

ئایا پێویسته‌ بیمه‌ی خاوه‌نکاری هه‌بێت بۆ وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری له‌ کێڵا؟

بۆ وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری پێویست نیه‌ که‌ کۆتایی به‌ بیمه‌ی خاوه‌نکاری هه‌بێت.

بۆچی پێویسته‌ که‌ داهاتی کاری کۆمپانیا مانگانه‌ که‌متر بێت له‌ ۱۰۸۹ ئێورۆ و ۱۷ سێنت بێت؟

ئه‌و سنۆره‌ شه‌رت و مه‌رجی وه‌رگرتنی پاره‌ی ڕۆژانه‌ی بێکاریی بۆ خاوه‌نکاره‌کانه‌ له‌ ساڵی ۲۰۲۰دا ئه‌گه‌ر شه‌رت و مه‌رجه‌کانی دیکه‌ به‌دی بێن.

ئایا خاوه‌نکارێکی که‌ خۆی وه‌کوو بێکارێکی کارخواز تۆمار کردووه‌ پێویسته‌ له‌ کار بگه‌ڕێت و کارێکی پێشنیاز کراو قه‌بووڵ بکات؟

کارخوازێکی که‌ کاری که‌ کۆمپانیاکه‌دا نه‌مابێت پێویسته‌ به‌پێی یاسای پاره‌ی بێکاری ئه‌و کاره‌ قه‌بووڵ بکات که‌ پێی بدرێت و بۆی گونجاو بێت.  

به‌نده‌یاساییه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌دکردنی یان به‌شدارنه‌بوونی به‌رنامه‌ی کارکردن یان سه‌باره‌ت ڕه‌دکرد-نی خزمه‌ته‌کانی دیکه‌ی خزمه‌ته‌کانی دیکه‌ی په‌یوه‌ندیدار له‌سه‌ر خاوه‌نکاره‌کانی داواکاری پاره‌ی بێکاری ناسه‌پێندرێن.

بۆ چی کاتێک خاوه‌نکار مافی هه‌یه‌ پاره‌ی بێکاری وه‌ربگرێت؟

پاره‌ی بێکاری ده‌کرێت بۆ ماوه‌ی ۱٦/۳/۲۰۲۰ تا ۳۰/٦/۲۰۲۰ بدرێت. یاسایه‌که‌ تا ۳۰/٦/۲۰۲۰ کار پێ ده‌کرێت.

ئایا ده‌کرێت یارمه‌تی بۆ ڕابردوو وه‌ربگرێت؟

ئه‌گه‌ر خاوه‌نکار تا ڕۆژی ۱٥/٤/۲۰۲۰ خۆی وه‌کوو بێکار تۆمار کردبێت، مافی هه‌یه‌ پاره‌ی بێکاری وه‌ربگرێت له‌ ماوه‌ی ۱٦/۳/۲۰۲۰وه‌ وێڕای ئه‌وه‌ش ئه‌گه‌ر له‌و کاته‌وه‌ داوای نه‌کردبێت. به‌ڵام یارمه‌تیی بێکاری ده‌درێت ته‌-نیا له‌و کاته‌وه‌ که‌ مه‌رجه‌کان به‌دی هاتوون.

ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌ ۱٦/٤/۲۰۲۰ یان دوای ئه‌وه‌ خۆیان وه‌کوو بێکار کردبێت، یارمه‌تیی بێکاری له‌ ڕۆژی خۆتۆ-مارکردنه‌وه‌وه‌ وه‌رده‌گرن، یان ئه‌گه‌ر شه‌رت و مه‌رجه‌کانی وه‌رگرتنی یارمه‌تیی بێکاری دوای ئه‌و ڕۆژه‌ به‌دی بێن، ئه‌و ڕۆژه‌وه‌ وه‌رده‌گرن.

ئایا خاوه‌نکاره‌کان پێشتریش مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاریان هه‌بووه‌؟

خاوه‌نکاره‌کان پێشتریش مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاریان هه‌بووه‌ ئه‌گه‌ر کاره‌که‌یان کاری لاوه‌کی بێت، کاره‌که‌ کۆتایی بێ بهێنرێت یان کاری سه‌ره‌کیی خاوه‌نکاره‌که‌ کۆتایی پێ بێت (بۆ نمونه‌ به‌هۆی که‌م-بوونی توانای کار). ئه‌م یاسایه‌ ئه‌و خاوه‌نکارانه‌ش له‌خۆی ده‌گرێت که‌ به‌پێی یاسای ئێستا مافی وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاریان نیه‌ چونکه‌ بارودۆخه‌کانی قه‌یرانی به‌شێک له‌ سه‌رکه‌شیی خاوه‌نکارێتین.

که‌ی خاوه‌نکاری سه‌ره‌کی مافی هه‌یه‌ پاره‌ی بێکاری وه‌ربگرێت؟ ئایا ده‌توانم به‌رله‌ هاتنی ئه‌و یاسایه‌ خۆم له‌ نووسینگه‌ی کار تۆمار بکه‌م؟

حکومه‌ت پێشنیازی پاره‌ی بێکاری به‌ خاوه‌نکاره‌کان له‌ ۲/٤/۲۰۲۰ پێشکه‌ش به‌ په‌رله‌مانی کردووه‌. یاسایه‌که‌ پاشان ده‌گات به‌ په‌رله‌مان و له‌ لایه‌ن سه‌رۆککۆماره‌ په‌سه‌ند ده‌کرێت. ئارمانج ئه‌وه‌یه‌ که‌ یاسایه‌که‌ له‌ زووترین کاتدا بکه‌وێت کار. پاشان ئه‌و خاوه‌نکارانه‌ی که‌ تا ئێستا مافی پاره‌ی بێکاریان نه‌بووه‌ ده‌توانن داوای پاره‌ی بێکاری بکه‌ن. به‌ڵام به‌رله‌و کاته‌ش خاوه‌نکار ده‌توانێت خۆی له‌ نووسینگه‌ی کار وه‌کوو که‌سێکی بێکاری کارخواز تۆمار بکات.

له‌ کوێ ده‌توانم زانیاریی زیاتر سه‌باره‌ت به‌ داواکردن و وه‌رگرتنی پاره‌ی بێکاری به‌هۆی کۆرۆنا ببینم؟

نووسینگه‌ی کار و ده‌زگای کێڵا له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕه‌کانی خۆیان زانیاریی سه‌باره‌ت به‌ کارتێکردنی کۆرۆنا پێشکه‌ش ده‌که‌ن

  (خزمه‌ته‌کانی کار له‌ بارودۆخی کۆرۆنادا (به‌ ئینگلیزی

  (کێڵا: پاره‌ی بێکاری له‌ بارودۆخی کۆرۆنادا (به‌ ئینگلیزی

 (خه‌زینه‌ی بێکاری: پرسیار و وڵام سه‌باره‌ت به‌ ڕاگرتنی کار و کۆرۆنا (به‌ فینله‌ندی